Blog

Over innovatie - deel I

Als er een ding is wat mij mijn leven lang gefascineerd heeft is het iets nieuws bedenken en maken. Eventueel alleen, maar als het mogelijk is nog veel liever samen. Waarde creëren en van elkaar leren. Veruit het meeste wat ik in mijn werkzame leven heb gedaan was innovatie.
Het laatste jaar heb ik de tijd genomen om meer te verdiepen in de literatuur over innovatie. Een mooi moment om hier te beginnen om de ervaringen uit de praktijk en de inzichten uit de theorie bij elkaar te brengen en te delen.

Innovatie is een ongelofelijke hype in onze Westerse samenleving. Innovatie moet voor veel organisaties, op de manier zoals melk moest voor kinderen in de jaren tachtig. Stel je een directeur van een organisatie voor die zegt trots te zijn leiding te geven aan een niet innovatieve organisatie. Vrijwel onmogelijk. De uitvaartondernemer, de directeur van de sociale werkplaats, wij zijn allen innovatief. Of althans, we denken en zeggen dat we het zijn.

We hanteren het begrip innovatie met het grootste gemak, zonder ons druk te maken of de ander precies weet wat we eronder verstaan. We vermengen uitkomst met proces en wenselijkheid. Wat onvermijdelijk leidt tot verwarring en vrijblijvendheid. En uiteindelijk het hele begrip onbruikbaar maakt.

Innovatie is ook de oplossing voor als we het nog niet weten.
Het - zojuist uitgekomen - overheidsrapport 'Transitie naar duurzaam' beschrijft de Nederlandse aanpak van het klimaatprobleem.  De zoekterm 'innovatie' op dit rapport levert maar liefst 182 treffers op. Toekomstige innovatie als panacee voor alle problemen.

Soortgelijk wensdenken hebben we op het energiedossier ook gezien bij kernafval. Het afvalprobleem, 'daar komt vanzelf een oplossing voor' zo heette het. Helaas, inmiddels decennia later zijn we geen steek opgeschoten. 
Op de beurs zien we naïef gedrag bij beleggers die naarstig op zoek zijn naar de volgende start-up die iets maakt wat de potentie heeft om de wereld te veroveren om daar hun geld in te investeren. Tot het punt waar start-ups meer gericht zijn op het paaien van beleggers dan op het daadwerkelijk creëren van waarde.

Wat is innovatie?
Daarvoor vind je in de literatuur geen eenduidige definitie. Gemakshalve hanteren veel auteurs de simpelst denkbare definitie. 

- 'Een innovatie is een verandering'. 

Wat mij befreft is deze onhoudbaar, want alles wat je doet is een verandering. Daarom voeg ik er allereerst aan toe: 

- ... die een verbetering beoogt

Ja, maar als ik het huis verf dan is dat ook een verbetering, maar bepaald geen innovatie. Daarom voeg ik er nog aan toe:

- ... met een aspect van nieuw

Dit laatste is een beetje raar geformuleerd maar daar is een reden voor. 
Ik heb me nog afgevraagd of er zoiets bijhoort als 'structureel', maar er is bijvoorbeeld maar één keer een afsluitdijk gebouwd en dat was wel echt een innovatief project.

Harry Keeley heeft ook een paar zaken te melden over innovatie:
- een innovatie moet rendabel zijn; geld opbrengen of anderszins waarde realiseren
- een innovatie is meer dan een invention; een uitvinding of een briljant idee, innovatie omvat ook de uitwerking en de implementatie van het idee
- een innovatie is zelden echt nieuw.
Vandaar die rare formulering: 'een aspect van nieuw'. Een innovatie moet vernieuwend zijn, maar hoeft niet geheel nieuw te zijn.

Voor Harry is een innovatie die niet rendabel is geen innovatie. Daar is een reden voor die hij gemeen heeft met enkele andere auteurs zoals Scott Berkun. Er gaat nogal veel mis.

Innovatie is een hype, een wereld vol roze gekleurde vergezichten. Een kans om aan een innovatie te kunnen werken maakt mensen wild-enthousiast. In de verwachting dat hun creativiteit wordt aangesproken. Om te kunnen bijdragen, mede te bepalen, invloed te hebben. Om aan hun dagelijkse routine en werk te kunnen ontsnappen. 

En, bovenal, omdat innovatie toch 'fun' is. 

Daar gaat het al mis. Is innovatie wel 'fun'? Dat valt nog maar te bezien. De meeste innovatieprojecten zijn taai en hard werken en het vraagt een bepaald type mens die daar zich senang bij voelt. 
Vrijwel ieder innovatief project heeft te maken met forse tegenslagen. Dan komt het erop aan of je standhoudt tegen de krachten die je niet positief gestemd zijn. David Owens beschrijft zes krachten die een innovatie tegenwerken: die in jezelf, die in je groep, in je organisatie, de technologie, de sector en de maatschappij.
Je ziet het om je heen gebeuren, op het moment dat een AirBnB klant een kamer met veel schade achterlaat groeit het verzet vanuit de hotelbranche en de maatschappij. 

En overigens, uit ervaring puttend, al gaat je project crescendo, dan kan ook dat tegenkrachten genereren. Wanneer je al tijdens de ontwikkeling alle credits krijgt van het hogere management kijken andere projecten je behoorlijk scheef aan, die op dat moment wel voor de omzet zorgen, zelfs al is die dalende. 

Vooral is het hard werken. Je hebt een spanning met het heden, die inherent is aan het realiseren van verandering. Die spanning heb je met 'de dingen', met de oude producten of diensten en met de 'mensen om die dingen', de mensen die gewoon zijn om in de huidige - binnenkort 'oude' - situatie te werken. Die spanning zit om je heen, maar ook in je team en in jezelf.

Communicatie is hiervoor belangrijk. Maar de echte factor is meestal: een hoge intensiteit, goede voortgang. Hard werken dus, en daar zijn weinig andere opties voor.
Smeer je het werk uit over een langere periode dan haal je waarschijnlijk geen resultaat. Neem je heel veel mensen aan in je project dan helpt je dat ook niet automatisch om de intensiteit op te voeren. 

Mis je intensiteit dan verzand je in wat ik omschrijf als 'we gaan 80 op de startbaan'.

Ga je 80 op de startbaan dan duurt het niet langer voor je vliegtuig opstijgt, je gaat simpelweg nooit omhoog en eindigt aan het einde van de baan in de greppel. 

Dit is een veelvoorkomend probleem en het overkomt je gemakkelijk, zeker in een typisch Nederlandse context. Een bureaucratische organisatie - bureaucratisch hier in de oorspronkelijke betekenis van Weber, als administratieve organisatie, zonder de negatieve connotatie - is niet de natuurlijke biotoop voor succesvolle innovatie. Een negen tot vijf cultuur, met recht op atv, wachtend op groen licht van hogerhand voor van alles, een cultuur gericht op consensus, zie daar maar op stoom te komen en te blijven. Maar niet te hard trappen, zij voorzien wel in je budget....

Waar je ook mee om te gaan hebt is mislukking. Een innovatie heeft een inherent risico om te mislukken. Bevind je je in een context waar het gebruikelijk is om de wereld op te delen in goed en fout, men wellicht niets liever doet dan dat, nou, maak dan je borst maar nat. 

Wil je een goede innovator zijn dan neem je het risico. De essentie is dat je het leiderschap neemt om je project tot een succes te maken, en een goede leider weet dat je daarbij voor je mensen zorgt. Maar wil je gemakkelijk carrière maken, dan bij deze het welgemeende advies: blijf weg van innovatie. Het is risky business.

Referenties
Scott Berkun (2007), The Myths of Innovation.  Canada, Sebastopol: O’Reilly Media
Harry Keeley (2013), Ten Types of Innovation. New Jersey, Hoboken: John Wiley & Sons
David Owens (2012), Creative People must be Stopped. San Fransisco: Jossey-Bass

Overname alleen na voorafgaande toestemming.